تبلیغات
عطوفت دراسلام - اخلاق پیامبر
عطوفت دراسلام
چهارشنبه 12 مهر 1391

اخلاق پیامبر

چهارشنبه 12 مهر 1391

نوع مطلب :

كلیات اخلاق پیامبر(صلی‌الله‌علیه واله)

 

نوشتاری كه پیش رو دارید خلاصه‌ی كتاب سنن‌النبی، تألیف علامه مرحوم طباطبایی است كه توسط استاد ولی ترجمه شده‌است. قصد ما در اشاره به احادیثی از این كتاب ارزشمند بوده است كه قابل اجرا باشد.

رسول خدا (ص) فرمود: جبرییل از سوی پروردگار جهانیان بر من نازل شد و گفت: ای محمد بر تو باد به اخلاق خوش، زیرا: بد اخلاقی خیر دنیا و آخرت را از بین می‌برد.

آگاه باشید كه شبیه‌ترین شما به من كسی است كه اخلاق آن‌ها از همه نیكوتر باشد.

رسول خدا(ص) فرمود از اخلاق‌های نیك آن است كه:

آدمی گذشت كند از كسی كه به او ستم كرده است، و بخشش كند به كسی كه او را محروم ساخته و بپیوندد با كسی كه از او بریده و عیادت كند از كسی كه او را عیادت نمی‌كند.

رسول خدا (ص) فرمود: آیا به شما خبر ندهم كه كدامتان بیشتر به من شباهت دارید؟ گفتند: چرا ای رسول خدا،

فرمود: كسی كه خلقش نیكوتر، و بر خوردش با مردم ملایم‌‌تر و با خویشانش نیكوتر باشد، و برداران دینی‌اش را بیش همه دوست داشته‌، و بر حق صبورتر، و خشم خود را فرو خورنده‌تر و گذشتش از همه بهتر، و در حال خشنودی و خشم از همه با انصاف‌تر باشد.

رسول خدا (ص) در دعای خود می‌گفت: خدایا اخلاق مرا نیكو ساز.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: خداوند رسول خویش را به اخلاق نیك و پسندیده مخصوص گردانید، شما هم خود را بیازمایید، اگر آن اخلاق نیك در شما بود، خدای را سپاس گفته و از او بخواهید تا آن را به شما بیافزاید، سپس امام علیه‌السلام آن‌ها را بدین ترتیب ده خصلت شمرد: یقین، قناعت، صبر، شكر، بردباری، خوش‌خلقی، سخاوت، غیرت، شجاعت و جوانمردی.

پیامبر (ص) فرمود كه جبرییل نزد او آمد وگفت:

یا رسول‌الله، خداوند مرا با هدیه‌ای به سوی تو فرستاده كه چنین هدیه‌ای را پیش از شما به هیچ كس عطا نكرده است.

رسول خدا (ص) فرمود آن هدیه چیست؟

گفت: صبر و نیكوتر از صبر،

فرمود: آن چیست؟

گفت رضا نیكوتر از آن،

فرمود: آن چیست؟

گفت: زهد و بهتر از آن،

فرمود: آن چیست؟

گفت: اخلاص و بهتر از آن،

فرمود: آن چیست؟

یقین و بهتر از آن،

گفتم آن چیست ای جبرییل؟

گفت: نردبان آن توكل برخداست،

گفتم توكل بر خدا چیست؟

گفت: دانستی آن كه مخلوق (بدون خواست خدا) یه زیانی تواند زد و نه سودی تواند رساند، نه می‌تواند عطا كند نه منع نماید، و نیز نومید بودن از مخلوق، هرگاه بنده چنین باشد دیگر برای هیچ كس جز خدا عملی انجام نمی‌دهد و جز خدا به كسی امید نمی‌بندد و از كسی نمی‌ترسد و به هیچ كس جز خدا چشم طمع نمی‌دوزد، این است توكل.

پیامبر فرمود: گفتم این جبرییل تفسیر صبر چیست؟

گفت: آن است كه آدمی در سختی شكیبایی كند همان گونه كه در شادی شكیبایی می‌كند و در هنگام نیازمندی شكیبایی كند چنان كه در وقت بی نیازی شكیبایی می‌كند، و در بلا وگرفتاری شكیبایی كند چنان كه در عافیت و سلامتی شكیبایی می‌كند، بنابراین از حال خود از بلای كه به او می‌رسد نزد كسی شكایت نكند.

گفتم: نفسیر قناعت چیست؟

گفت: آن است كه به آن‌چه از دنیا به او می‌رسد قناعت ورزد، با چیز كم بسازد و بر عطای اندك سپاس گزارد.

گفتم: تفسیر رضا چیست؟

گفت: كسی كه از آقای خود راضی است بر او خشم نمی‌گیرد، چه به نعمت‌های دنیا برسد چه نرسد، و هیچ‌گاه به عمل اندك خود راضی نمی‌گردد.

گفتم: تفسیر زهد چیست؟

گفت: زاهد دوست می‌دارد كسی را كه خالقش را دوست دارد، او دشمن می‌دارد كسی را كه خالقش را دشمن می‌داردف از حلال دنیا احتیاط و دوری می‌كند و به حرام آن اعتنا نمی‌نماید، زیرا حلال آن حساب دارد و حرامش عقاب، بر همه مسلمانان مهر می‌ورزد چنان كه به خود مهر می‌ورزد، از سخن بیهوده خودداری می‌كند چنان كه از مرداری كه بوی گندش بلند شده دوری می‌كند، از كالای بی‌ارزش دنیا و زرق وبرق آن دوری می‌كند چنان كه از آتش دوری می‌نماید كه مبادا شعله‌اش او را فراگیرد، آرزوی خود را كوتاه می‌سازد و مرگ او پیش چشمش مجسم است.

گفتم جبرییل تفسیر اخلاص چیست؟

گفت: با اخلاص كسی است كه از مردم چیزی نخواهد تا خود بدان دست یابد و هر گاه به دست آورد بدان راضی می‌شود، و اگر چیزی در دستش باقی ماند در راه خدا می‌بخشد، و چون از مردم درخواستی نكرد به بندگی خود در برابر خداوند اقرار نموده و اگر به جیزی دست یافت و بدان راضی شد پس از خداوند راضی شده و اگر چیزی در راه خدا بخشید در حد وثوق و اعتماد به خدای خود قرار دارد.

گفتم: تفسیر یقین چیست؟

گفت: مؤمن چنان برای خدا كار می‌كند كه گویی خدا را می‌بیند، و اگر او خدا را نمی‌بیند، خدا او را می‌بیند و به طور یقین می‌داند كه آنچه به او رسیده نمی‌توانست از او خطا برود، و آنچه از او خطا نمی‌توانست به او برسد.

-        رسول خدا (ص) فرمود اگر توانستی كه در تمام شب و روز كینه كسی را به دل نداشته باشی، چنین كن، زیرا این از سنت من است و هر كس كه سنت مرا زنده كند مرا زنده كرده و هر كه مرا زنده كند در بهشت با من خواهد بود.

-        رسول خدا (ص) از همه دیرتر به خشم می‌آمد و زودتر خشنود می‌شد.

-        چون از چیزی ناراحت و غمگین می‌شد، به نماز و عبادت خدا پناه می‌برد.

-        چون خشم می‌گرفت، روی خود را بر می‌گرداند و چشم را فرو می‌خواباند.

-        دنیا و ناملایماتش او را به خشم نمی‌آورد ولی هنگامی كه پای حق در میان بود از شدت خشم كسی او را نمی‌شناخت و چیزی مانع او نبود تا آنكه حق را بازستاند.

-        پوزش عذر خواهان را می‌پذیرفت.

-        امام صادق (ع) به بحر سقا فرمود: ای بحر، خوش خلقی مایه آسانی امور و شادی‌زاست.

-        یونس شیبانی گوید: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: شما با یكدیگر چگونه شوخی می‌كنید؟ گفتم كم، فرمود: چرا شوخی نمی‌كنید؟ شوخی از خوشخویی است، و با شوخی می‌توانی برادر دینی خود را شاد سازی همانا رسول خدا شوخی می‌كرد و می‌خواست بدین وسیله آنان را شاد سازد.

-        آن حضرت صلی‌الله و علیه و آله می‌فرمود: كسی را كه با ترشرویی با برادرانش دیدار كند دشمن می‌دارد.

كلیات اخلاق پیامبر(صلی الله‌وعلیه و آله)

در سلام كردن

-        پیامبر اكرم با هر كس رو‌به‌رو می‌شد، در سلام كردن بر او پیشی می‌گرفت.

-        آن حضرت بر كوچك و بزرگ سلام می‌كرد.

در برخورد با دیگران

-        پیامبر اكرم(ص) هر گاه با مسلمانی دیدار می‌كرد نخست با او دست می‌داد. اگر كسی با آن حضرت دست می‌داد، حضرت دست او را رها نمی‌كرد تا او دست خود راعقب می‌كشید.

-        آن حضرت برای احترام و به دست آوردن دلهای یاران خود آن‌ها را به كینه صدا می‌كرد.

-        اگر یكی از یارانش را سه روز پیاپی نمی‌دید، از حال وی جویا می‌شد.

-        چون به كسی رو می‌كرد با تمام بدن رو می‌كرد، آن حضرت هنگامی كه می‌خواست به سوی جلو یا پشت سر خود بنگرد، با تمام بدن برمی‌گشت، نیز به هنگام اشاره كردن، با تمام دست اشاره می‌كرد نه با انگشت.

-        به كسی خیره نمی‌شد، بلكه كوتاه می‌كرد.

در همنشینی در مجالس

-        رسول اكرم (ص) در هیچ مجلسی نمی‌نشست  و بر نمی‌خاست مگر به یاد خدا.

-        در مجالس جای مخصوصی برای خود انتخاب نمی‌كرد و از این كار نیز نهی می‌نمود. هرجا كه خالی بود می‌نشست و دیگران را نیز دستور می‌داد كه چنین كنند.

-        هر گاه داخل منزلی می‌شد، در نزدیكترین جا به محل ورود خود می‌نشست.

-        با همنشینان، همیشه خوشرو و خوش‌خلق و نرمخو بود.

-        خود را از سه چیز به سختی دور می‌داشت: جدال و كشمكش، پرحرفی، و ذكر مطالب بی‌فایده.

-        كسی را نكوهش و سرزنش نمی‌كرد، لغزشهای كسی را جستجو نمی‌كرد و عیب كسی را پی نمی‌گرفت.

-        از هیچ مجلسی گر چه كوتاه بر نمی‌خاست مگر اینكه 25 مرتبه استغفار می‌كرد.

در مهمان و مهمانی

-        رسول خدا فرمود: بهترین و گرامی‌ترین خوی پیامبران و راستان و شهدا و صالحان، به دیدار یكدیگر رفتن برای خداست.

-        پیامبر اكرم دعوت هر كسی (چه بنده و چه آزاد) را می‌پذیرفت.

-        برای حضرت رضا مهمانی رسید، امام مقداری از شب را با او نشسته و گفتگو می‌كرد، در این میان نور چراغ تغییر كرد  و كم سو شد، مهمان دست دراز كرد تا چراغ را اصلاح كند، امام جلو دست او را گرفت و پیش دستی نموده، خود به اصلاح چراغ پرداخت سپس فرمود: ما مردمی هستیم كه مهمانان خود را به كار نمی‌گیریم.

-        از سن پیامبر درباره مهمان آن است كه او را تا دم در خانه مشایعت كنند.

-        امام صادق (ع) فرمود: ما خاندان پیامبر مهمان خود را برای رفتن از نزد خود كمك نمی‌كنیم( اینكه مثلاً بازهایشان را ببندیم و 000)

در سخن گفتن

-        آن حضرت پیوسته در تفكر بود. پیوسته خموش بود و جز به هنگام نیاز سخن نمی‌گفت.

-        سخن نمی‌گفت مگر در جایی كه امید ثواب در آن می‌داشت.

-        سخنان جامع و كوتاه می‌گفت و كم و زیاد در جملات او نبود.

-        آن حضرت با كوتاه‌ترین و در عین حال پر معناترین جملات سخن می‌گفت.

-        قطعات گفتارش به یكدیگر پیوسته بود و سخن را به طوری شمرده ادا می‌كرد كه شنونده آن را به خوبی درمی‌یافت و به حافظه می‌سپرد.

-        امام صادق (ع) فرمود: هیچ‌گاه رسول خدا با بندگان خدا به اندازه عقل خود سخن نگفت، خود آن حضرت فرموده است: ما گروه پیامبران مأموریم با مردم به اندازه عقل آنان سخن گوییم.

-        با كسی سخنی كه او خوش نمی‌داشت نمی‌گفت.

-        به هنگام سخن گفتن لبخند می‌زد.

در قرض گرفتن

رسول خدا (ص) در هنگام قرض، اگر درهم‌های فاسد می‌گرفت، در هنگام پرداخت درهم‌های صحیح و سالم می‌پرداخت.

اما صادق (ع) می‌فرماید: روش رسول خدا آن بود كه اگر بچه شتر دوساله‌ای مقروض بود، به جای آن شتر هفت ساله می‌داد، یا اگر دو درهم مقرروض بود به جای آن چهار درهم می‌پرداخت.

آداب و سنن آن حضرت در نظافت و آرایش و مانند آن

در شستشو و پاكیزه‌گی

-        رسول خدا هرگاه می‌خواست سر خود را بشوید با سدر می‌شست.

-        امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا موهای سر خود را با سدر می‌شست و می‌فرمود: هر كه سر خود را با سدر بشوید خداوند وسوسه شیطان را از او دور می‌سازد و هر كه وسوسه‌ شیطان از او دور می‌شد گناه نمی‌كند و هر كه گناه نكند، داخل بهشت می‌شود

-        امام كاظم (ع) فرمود: شستن سر با ختمی در روز جمعه از سنت است، روزی را فراوان، و فقر را دور و مو و پوست بدن را نیكو می‌سازد و این كار امان از سر درد است.

-        امام صادق (ع) فرمود نوره كشیدن هر 15 روز یكبار از سنت است.

-        امام علی (ع) زدن موی زیر بغل، بو گند را از انسان دور می‌كند و آن نظافت و سنتی است كه پیامبر پاك به آن دستور داده‌است.

در زینت و آراستگی

-        امام صادق (ع) از زینت را در هر مسجدی(اعراف، 31) را شانه زدن روزی را جلب می‌كند، موی را نیكو و حاجت را برآورده می‌سازد، بر قدرت مردانگی می‌افزاید و بلغم را برطرف می‌سازد.

در عطر زدن

-        امام صادق(ع) می‌فرماید: رسول خدا بیش از مقداری كه خرج خوراك می‌كرد، خرج عطر می‌نمود.

-        نیز می‌فرماید: چهار چیز از اخلاق پیامبران است: عطرزدن، تراشیدن موی‌سر با تیغ، ازاله موی بدن با نوره و كثرت آمیزشی.

-        نیز می‌فرماید: بر هر مكفی لازم است كه در هر جمعه شارب و ناخن‌های خود را بگیرد و عطر مصرف كند.

-        محبوب‌ترین عطرها نزد حضرت رسول مشك بود، اما از محتوای روایات به دست می‌آید كه آن حضرت از انواع عطرها استفاده می‌نمود.

در روغن زدن

-        رسول خدا روغن زدن به مو را دوست می‌داشت و 000 می‌فرمود: روغن غم و پریشانی را برطرف می‌كند.

-        آن حضرت از انواع روغن استفاده می‌كرد، اما بیشتر با روغن بنفشه روغن می‌زد و می‌فرمود این روغن بهترین روغن‌هاست.

-        رسول خدا برای دفع سر درد، ابروان خود را روغن می‌زد.

در مسواك كردن

-        امام علی(ع) می‌فرماید: مسواك كردن موجب خشنودی خدا و سنت پیامبر و خوشبو كننده دهان است.

-        امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا فراوان مسواك می‌كرد.

-        پیامبر(ص) پیش از خواب، قبل از هر نماز و هر بار كه از خواب بر می‌خاست مسواك می‌كرد.

آداب و سنن آن‌حضرت در غسل و وضو

-        رسول خدا برای هر نماز مستحب و واجبی تجدید وضو می‌كرد.

-        حضرت علی(ع) فرمود: غسل كردن در عیدها موجب پاكیزه‌گی كسی است كه در طلب حوائج خود می‌رود و نیز پیروی از سنت پیامبر است.

-        امام صادق(ع) فرمود: غسل جمعه سنتی است كه رعایت آن بر هر مرد و زن، در حضر و سفر لازم است000 غسل جمعه وسیله پاكیزگی و كفاره گناهان از جمعه تا جمعه‌ دیگر است.

در زناشویی و تربیت فرزند

-        امام صادق(ع) فرمود: از اخلاق پیامبران، دوست داشتن زنان است.

-        امام صادق(ع) فرمود: خداوند شب و نیز زنان را مایه آرامش قرار داده‌ و از سنت است در شب ازدواج كردن و طعام دادن.

-        رسول خدا فرمود: آگاه باشید كه بهترین شما كسانی هستند كه با زنان خود بهترند.

-        حضرت علی(ع) فرمود: كام فرزندان خود را با خرما بردارید.

-        امام صادق (ع) فرمود: ختنه كردن پسر بچه در روز هفتم از سنت است.

-        امام علی(ع) فرمود: برای فرزندانتان روز هفتم عقیقه كنید و به وزن موی سرشان نقره به مسلمانی صدقه بدهید كه رسول خدا چنین می‌كرد.

-        امام صادق(ع) فرمود: هفت چیز درباره نوزاد از سنت است، 1) نامگذاری،2) تراشیدن موی سر او،3) در صورت امكان به وزن موی سرش نقره یا طلا صدقه دادن،4) برای او عقیقه كردن،5) به سو او زغفران مالیدن، 6) پاكیزه ساختن او با ختنه كردن، 7) از عقیقه او به همسایگان خوراندن.

-        امام صادق (ع) فرمود: كودكان خود را از هفت سالگی امر به نماز خواندن كنید و 000 كودكان خود را در نه سالگی به هر اندازه كه می‌توانند امر به روزه‌گرفتن كنید و چون تشنگی بر آنان غالب آمد، افطار كنند.

در خوردنی‌ها

-        هر نعمتی در نظر رسول خدا بزرگ می‌نمود گر چه اندك باشد و هرگز نعمتی را مذمت نمی‌كرد.

-        رسول خدا فرمود: ما قومی هستیم كه تا گرسنه نشویم غذا نمی‌خوریم، و چون غذا خوردیم، سیر نمی‌خوریم.

-        در حدیث سنت طعام آمده‌است: شستن دست‌هایش از غذا و بعد از غذا سنت است.

-        رسول خدا تا آنجا كه ممكن بود به تنهایی غذا نمی‌خورد.

-        رسول خدا فرمود: هنگام غذا خوردن كفش‌های خود را درآورید، زیرا كه این كار سنت خوبی‌ است و پاها را راحتی می‌بخشد.

-        پیامبر اكرم چون با دیگران بر سر یك سفره می‌نشست اول كسی بود كه شروع به غذا خوردن می‌كرد و آخرین كسی بود كه دست از غذا می‌كشید.

-        در هنگام غذا خوردن، از جلو خود میل می‌فرمود.

-        علی(ع) فرمود: بارها پیامبر را از زیر نظر گرفتم دیدم هنگام نوشیدن آب، آن را سه نفس می‌نوشید و در هر نفس بسم‌ا000 می‌گفت و در آخر الحمدلل000 از سبب آن پرسیدم، فرمود یا علی، حمد برای ادای شكر و بسم‌ا000 برای ایمنی از درد است.

-        رسول خدا فرمود: درد كبد از آب را به یك نفس خوردن حاصل می‌شود.

-        رسول خدا میان هر دو لقمه حمد خدا می‌گفت.

-        رسول خدا هرگز طعامی را نكوهش نكرد، اگر دوست‌داشت می‌خورد و اگر دوست‌نداشت رها می‌كرد.

-        حضرت علی(ع) فرمود: رسول خدا خیلی در كیفیت غذا دقت نمی‌كرد.

-        رسول خدا غذای داغ نمی‌خورد تا اینكه سرد شود و می‌فرمود: خداوند به ما آتش نخورانیده‌است، غذای داغ بركت ندارد، پس آن را سرد كنید.

-        حضرت علی(ع) فرمود: شام پیامبران بعد از نماز عشا بوده‌است، شما نیز شام خوردن را ترك نكید، زیرا ترك آن باعث خرابی‌ بدن است.

در لباس

-        بیشتر لباس‌های حضرت رسول سفید بود.

-        امام صادق(ع) فرمود رسول خدا از پوشاك سیاه كراهت داشت مگر سه چیز عمامه، كفش، عبا.

-        حضرت علی(ع) فرمود: لباس پنبه بپوشید كه آن لباس رسول خدا بود.

-        رسول خدا چون لباس نو می‌پوشید لباس‌های كهنه را به فقیر می‌داد و می‌فرمود: هیچ مسلمانی نیست كه لباس كهنه خود را فقط برای رضای خدا به فقیری بپوشانید مگر آنكه در پناه خیر خداوند خواهد بود تا زمانی‌كه آن لباس بر تن فقیر است، خواه بخشنده لباس زنده باشد یا مرده.

در سفر

-        آن حضرت در سفر هرگاه از بلندی سرازیر می‌شد سبحان‌ا... می‌گفت و چون به بلندی می‌رفت ا...اكبر می‌گفت.

-        در سفر از منزلی به منزل دیگر كوچ نمی‌كرد جز آن كه در آن منزل دو ركعت نماز می‌خواند و می‌فرمود: می‌خواهم این مكان برایم به نماز خواندن گواهی دهد.

-        سنت آن است كه از منازل صبح زود حركت كنند و آغاز سفر روز پنجشنبه باشد هنگام وداع با مؤمنانی كه عازم سفر بودند، رسول خدا می‌فرمودند خداوند تقوا را توشه شما كند. شما را با هر خیری مواجه سازد، همه حاجاتتان را برآورد. دین و دنیای شما را برایتان سالم بدارد و شما را سالم به من باز گرداند،( روایات در دعاهای آن حضرت در هنگام وداع مختلف است... ولی در همه آن‌ها دعا به سلامتی و غنیمت نهفته است، مؤلف)

در خوابیدن

-        امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا چون به بستر خواب می‌رفت آیه‌الكرسی را می‌خواند و می‌گفت به نام او، به او ایمان دارم و از طاغوت بیزارم، خدایا مرا در خواب و بیداری حفظ فرما.

-        امام هادی(ع) فرمود: ما اهل بیت هنگام خوابیدن ده چیز را مراعا می‌كنیم: طهارت داشتن، صورت بر كف دست راست نهادن، 34مرتبه ا...اكبر گفتن، 33مرتبه الحمد و لل... گفتن، 33مرتبه سبحان‌ا... گفتن رو به قبله خوابیدن بگونه‌ای كه صورتمان رو به قبله قرار بگیرد، خواندن سوره حمد و آیه‌الكرسی و آیه‌ 18 سوره آل‌عمران و ... پس هر كه چنین كند بهره خود را از آن شب گرفته‌است.

-        امام علی (ع) فرمود شب زنده‌داری سبب تندرستی و خشنودی پرودگار و در معرض رحمت قرار گرفتن و تمسك به اخلاق و شیوه پیامبران است.

-        امام باقر(ع) فرمود: هیچ‌گاه رسول خدا از خواب بیدار نشد مگر آن كه بر زمین می‌افتاد و در برابر خداوند سجده می‌كرد.

در امور اموات

-        سنت است كه بر روی قبر آب بپاشند.

-        امام صادق (ع) فرمودند: سنت در پاشیدن آب بر روی قبر آن است كه رو به قبله بایستند و از طرف سر میت شروع كند به ریختن آب تا به طرف پایش برسد، سپس از همان‌جا دور زند و آب بریزد تا به طرف دیگر سر برود و در آخر مقداری آب در وسط قبر بپاشد.

-        نزد مصیبت‌زدگان غذا خوردن از جاهلیت است و سنت آن است كه غذا به خانه آن‌ها بفرستند.   

      

 




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.